Vertigo, çevrenin veya kişinin kendisinin hareket ettiği ya da döndüğü biçimindeki yanılsamadır. Sersemlik, dengesizlik, bayılacak gibi olma ve göz kararması ise farklı hislerdir. Hastanın yaşadığı hissi doğru tarif etmesi tanı sürecinin ilk adımıdır.
Denge; iç kulak, gözler, kas-eklem duyusu ve beyin arasındaki karmaşık iletişimle sağlanır. Bu sistemlerden birindeki sorun baş dönmesine yol açabilir. Bu nedenle her vertigo aynı tedaviyle düzelmez; nedenin belirlenmesi gerekir.
Öne çıkan bilgiler
- ✓Vertigo, kişinin kendisinin veya çevresinin döndüğünü hissetmesidir.
- ✓İç kulak hastalıkları sık nedenler arasındadır; ancak nörolojik ve sistemik nedenler de olabilir.
- ✓Ani nörolojik bulgularla birlikte baş dönmesi acil değerlendirme gerektirir.
Vertigonun sık görülen nedenleri
Baş hareketleriyle saniyeler süren dönme atakları iyi huylu pozisyonel vertigoyu (BPPV) düşündürebilir. İç kulak sinirinin iltihabi durumları, Ménière hastalığı ve vestibüler migren diğer nedenler arasındadır.
Tansiyon değişiklikleri, kalp ritim sorunları, kullanılan ilaçlar, kansızlık, görme problemleri ve nörolojik hastalıklar da baş dönmesi yapabilir. Yakınmanın süresi, tetikleyicisi ve eşlik eden bulgular ayrımda önemlidir.
Muayenede hangi bilgiler önemlidir?
Atağın saniyeler, dakikalar veya saatler sürmesi; baş hareketiyle tetiklenmesi; işitme azalması, çınlama, kulakta dolgunluk, bulantı veya baş ağrısının eşlik etmesi sorgulanır. Kullanılan ilaçlar ve daha önceki ataklar da kaydedilir.
KBB muayenesine göz hareketleri ve denge testleri eklenebilir. İşitme testi, pozisyon testleri ve gerektiğinde ileri vestibüler incelemeler tanıya yardımcı olur. Bulgular nörolojik bir nedeni düşündürürse ilgili branşlarla değerlendirme planlanır.
- Atağın süresi ve tetikleyicisi
- İşitme kaybı veya çınlama
- Baş ağrısı ve ışık hassasiyeti
- Yürüme ve denge durumu
- Yeni başlayan ilaçlar ve sistemik hastalıklar
BPPV ve kristal oynaması
BPPV, iç kulaktaki denge organında bulunan küçük kristallerin normal yerinden ayrılarak yarım daire kanallarına geçmesiyle oluşabilir. Yatakta dönme, yukarı bakma veya eğilme gibi hareketlerle kısa süreli yoğun vertigo görülür.
Tanı, belirli baş pozisyonlarında oluşan göz hareketlerinin değerlendirilmesiyle konur. Uygun hastada kanalit yeniden konumlandırma manevraları uygulanabilir. Manevranın türü etkilenen kanala göre seçilir; gelişigüzel egzersiz yapılmamalıdır.
Tedavi neden kişiye göre değişir?
Tedavi altta yatan nedene yöneliktir. BPPV’de manevralar, bazı iç kulak hastalıklarında ilaç ve vestibüler rehabilitasyon, vestibüler migrende tetikleyici kontrolü ve nörolojiyle ortak yaklaşım gerekebilir.
Baş dönmesini baskılayan ilaçların uzun ve kontrolsüz kullanımı bazı durumlarda denge sisteminin toparlanmasını geciktirebilir. İlaç süresi ve takip planı hekim tarafından belirlenmelidir.
Hangi durumda acile başvurulmalı?
Baş dönmesine yüz-kol-bacakta güçsüzlük veya uyuşma, konuşma bozukluğu, çift görme, yeni ve çok şiddetli baş ağrısı, bilinç değişikliği, göğüs ağrısı veya bayılma eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.
Ani başlayan işitme kaybı da zaman kaybetmeden KBB değerlendirmesi gerektirir. Özellikle ilk kez ortaya çıkan, sürekli ve yürümeyi ciddi biçimde bozan vertigoda kendi kendine tanı koymak güvenli değildir.
Baş Dönmesi (Vertigo) hakkında merak edilenler
Vertigo ile baş dönmesi aynı şey midir?+
Vertigo belirli bir baş dönmesi türüdür ve hareket-dönme yanılsamasını ifade eder. Sersemlik veya bayılacak gibi olma farklı nedenlere bağlı olabilir.
Kristal oynaması tekrarlar mı?+
BPPV başarılı manevra sonrasında düzelebilir, ancak bazı kişilerde tekrarlayabilir. Yeni atakta tanının yeniden doğrulanması önemlidir.
Vertigoda MR gerekir mi?+
Her hastada gerekmez. Görüntüleme kararı muayene bulguları, nörolojik belirtiler, işitme durumu ve atak özelliklerine göre verilir.
İçerik Op. Dr. Emre Erkilet tarafından, aşağıdaki sağlık kaynakları dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Op. Dr. Emre Erkilet
Kulak Burun Boğaz uzmanı. 2001 Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu; 2021 yılından bu yana Denizli’deki özel muayenehanesinde hasta kabul ediyor.
Özgeçmişi inceleyin →