Alerjik rinit, burun mukozasının polen, ev tozu akarı, küf veya hayvan kaynaklı alerjenlere karşı geliştirdiği iltihabi yanıttır. Hapşırma, berrak burun akıntısı, kaşıntı ve tıkanıklık en sık görülen yakınmalardır.
Şikâyetler yalnızca burunla sınırlı kalmayabilir; gözlerde sulanma-kaşıntı, geniz akıntısı, uyku kalitesinde azalma ve gündüz yorgunluğu görülebilir. Belirtilerin ne zaman ve nerede arttığını anlamak, tetikleyiciyi belirlemede önemlidir.
Öne çıkan bilgiler
- ✓Alerjik rinit bağışıklık sisteminin alerjenlere verdiği yanıttır.
- ✓Mevsimsel veya yıl boyu süren belirtiler görülebilir.
- ✓Tedavi; alerjenden korunma, ilaçlar ve seçilmiş hastalarda immünoterapiyi içerebilir.
Alerjik rinit neden olur?
Bağışıklık sistemi normalde zararsız olan bir maddeyi tehdit olarak algıladığında histamin ve benzeri aracılar salgılanır. Bu süreç burun içinde şişlik, akıntı ve kaşıntıya yol açar. Genetik yatkınlık ve çevresel maruziyet birlikte rol oynar.
Ağaç, çayır ve yabani ot polenleri mevsimsel yakınmalara; ev tozu akarları, küf ve hayvan epitelleri ise yıl boyu süren belirtilere neden olabilir. Parfüm, sigara dumanı ve hava kirliliği alerjen olmasa da hassas burunda şikâyetleri artırabilir.
Belirtiler nasıl ayırt edilir?
Arka arkaya hapşırma, burun ve damakta kaşıntı, berrak akıntı ve göz bulguları alerjiyi düşündürür. Soğuk algınlığında boğaz ağrısı, kas ağrısı ve ateş daha belirgin olabilir; yine de yalnızca belirtilere bakarak kesin ayrım yapılamayabilir.
Tek taraflı tıkanıklık, kanama, kötü kokulu akıntı veya belirgin koku kaybı varsa yapısal sorunlar ve başka hastalıklar açısından değerlendirme gerekir.
- Hapşırma atakları
- Berrak burun akıntısı
- Burun, göz veya damakta kaşıntı
- Burun tıkanıklığı
- Gözlerde sulanma ve kızarıklık
Tanıda muayene ve alerji testleri
Tanının temeli ayrıntılı öykü ve KBB muayenesidir. Belirtilerin mevsimle, ev ortamıyla, iş yeriyle veya hayvan temasıyla ilişkisi sorgulanır. Burun içi muayene, alerjiye eşlik eden konka büyümesi, polip veya septum deviasyonunu gösterebilir.
Deri prick testi veya kanda spesifik IgE testleri, öyküyle uyumlu durumlarda sorumlu alerjeni belirlemeye yardımcı olabilir. Test sonucu tek başına hastalık anlamına gelmez; klinik yakınmalarla birlikte yorumlanır.
Alerjik rinit tedavisi
Tedavinin ilk adımı mümkün olduğunca tetikleyici maruziyetini azaltmaktır. Polen döneminde ortam düzenlemeleri, ev tozu akarına karşı yatak-oda önlemleri ve sigara dumanından kaçınma yararlı olabilir. Her önlem her hasta için gerekli değildir.
Hekim önerisiyle burun içine uygulanan tedaviler, antihistaminikler veya diğer ilaçlar kullanılabilir. Doğru burun spreyi tekniği etkinliği artırır. Uygun seçilmiş hastalarda alerjen immünoterapisi alerji uzmanlığıyla birlikte değerlendirilebilir.
Alerji kontrol edilmezse ne olabilir?
Sürekli tıkanıklık ağızdan nefes alma, horlama ve uyku kalitesinde azalmaya yol açabilir. Alerjik inflamasyon sinüs yakınmalarını ve bazı kulak problemlerini kolaylaştırabilir; astımı olan kişilerde üst ve alt hava yolu birlikte değerlendirilmelidir.
Tedavinin amacı yalnızca birkaç gün rahatlamak değil, belirtileri uzun dönemde kontrol altında tutmaktır. İlaçların süresi ve dozu kişiye göre düzenlenmeli, gelişigüzel kullanılmamalıdır.
Alerjik Rinit hakkında merak edilenler
Alerjik rinit tamamen geçer mi?+
Seyir kişiden kişiye değişir. Tedaviyle belirtiler etkili biçimde kontrol edilebilir; bazı kişilerde dönemsel, bazılarında yıl boyu takip gerekir.
Burun spreyi bağımlılık yapar mı?+
Her burun spreyi aynı değildir. Uzun süre kullanılan damar büzücü spreyler geri tepme tıkanıklığı yapabilir; kortikosteroid içerikli tedaviler ise hekim önerisiyle farklı biçimde kullanılır.
Alerji testi herkese yapılır mı?+
Hayır. Test gerekliliği belirtilerin öyküsüne, tedavi yanıtına ve alerjenle ilişki şüphesine göre belirlenir.
İçerik Op. Dr. Emre Erkilet tarafından, aşağıdaki sağlık kaynakları dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Op. Dr. Emre Erkilet
Kulak Burun Boğaz uzmanı. 2001 Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu; 2021 yılından bu yana Denizli’deki özel muayenehanesinde hasta kabul ediyor.
Özgeçmişi inceleyin →